BIOLOGIK NAMUNALARDA ZAHARLI MODDALARNI ANIQLASHNING ZAMONAVIY ANALITIK USULLARI: TOKSIKOLOGIK KIMYODA QO’LLANILISHI VA ISTIQBOLLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21062192Keywords:
toksikologik kimyo, biologik namuna, zaharli moddalar, HPLC, GC-MS, LC-MS/MS, ICP-MS, sud-tibbiy toksikologiya, analitik kimyo, laborator diagnostikaAbstract
Zamonaviy toksikologik kimyoda biologik namunalarda zaharli moddalarni aniqlash inson salomatligini muhofaza qilish, zaharlanish holatlariga tezkor tashxis qo‘yish hamda sud-tibbiy ekspertiza jarayonlarini ishonchli dalillar bilan ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Biologik obyektlar tarkibida toksik moddalar ko‘pincha juda past konsentratsiyalarda uchrashi sababli yuqori sezgirlik, selektivlik va aniqlikka ega analitik usullardan foydalanish talab etiladi. Mazkur maqolada toksikologik kimyoda keng qo‘llanilayotgan gaz xromatografiyasi, yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi, xromatografiya-mass-spektrometriya, atom-absorbsiya spektrometriyasi, induktiv bog‘langan plazmali mass-spektrometriya hamda immunokimyoviy tahlil usullarining imkoniyatlari tahlil qilindi. Shuningdek, biologik namunalarga dastlabki ishlov berish bosqichlari, analitik natijalarning ishonchliligiga ta’sir etuvchi omillar hamda laboratoriya diagnostikasida zamonaviy texnologiyalarni joriy etish istiqbollari yoritildi. Tadqiqot natijalari toksikologik tahlilning samaradorligini oshirishda kompleks analitik yondashuv muhim ahamiyat kasb etishini ko‘rsatadi.
References
1. World Health Organization. Guidelines for Poison Control. Geneva: WHO; 2021.
2. World Health Organization. The WHO Model List of Essential In Vitro Diagnostics. Geneva: WHO; 2023.
3. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Recommended Methods for the Identification and Analysis of Drugs. Vienna: UNODC; 2022.
4. Clarke’s Analysis of Drugs and Poisons. 5th ed. London: Pharmaceutical Press; 2021.
5. Levine B. Principles of Forensic Toxicology. 5th ed. Springer; 2020.
6. Baselt R.C. Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man. 12th ed. Biomedical Publications; 2020.
7. Burtis C.A., Bruns D.E. Tietz Fundamentals of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics. 8th ed. Elsevier; 2019.
8. Skoog D.A., Holler F.J., Crouch S.R. Principles of Instrumental Analysis. 7th ed. Cengage Learning.
9. Harris D.C. Quantitative Chemical Analysis. 10th ed. W.H. Freeman.
10. Christian G.D. Analytical Chemistry. 7th ed. Wiley.
11. Snyder L.R., Kirkland J.J., Dolan J.W. Introduction to Modern Liquid Chromatography. Wiley.
12. Miller J.N., Miller J.C. Statistics and Chemometrics for Analytical Chemistry. Pearson.
13. Farmakopeya Respublikasi O’zbekiston. Toshkent, oxirgi nashr.