Без рубрики
Mirzayev U.N
Xo‘jamov Sh
Narzullayev S.N
10.5281/zenodo.19160876
Annotatsiya
Ushbu tezisda sabzavot ekinlari agrotsenozlarida uchraydigan
fitonematodalarning taksonomik va ekologo-faunistik tahlili yoritiladi. Fitoparazit
nematodalar mikroskopik o‘lchamlari, morfologik polimorfizmi va ekologik xilma-xilligi
tufayli tasniflashda murakkab obyektlar hisoblanadi. Nematodalarni klassifikatsiya qilishda
Chitwood, De Ley va Blaxter, Decraemer kabi yetakchi tadqiqotchilar tomonidan ishlab
chiqilgan yondashuvlar asos qilib olinadi. Turlarni aniqlashda klassik morfologik
diagnostika (stilet tuzilishi, labial halqa, ezofagus segmentlari, dum morfologiyasi,
morfometrik indekslar) bilan bir qatorda DNK-markerlariga asoslangan molekulyar usullar
ITS-rDNA, 28S rRNA va COI markerlaridan foydalanish kengaymoqda. Sabzavot ekinlari
nematodalarining aniqlanishi bo‘yicha asosiy manbalar sifatida An Introduction to
Nematology, Manual of Agricultural Nematology, Plant-Parasitic Nematodes: A Pictorial
Key to Genera, Tylenchida Parasites of Plants and Insects kabi xalqaro qo‘llanmalar hamda
Kiryanova, Paramonov va To‘laganov tomonidan yaratilgan mintaqaviy aniqlagichlar
muhim hisoblanadi. Shuningdek, Nemaplex, EPPO va CABI kabi onlayn resurslar turlar
bo‘yicha yangilanib boriladigan diagnostika, ekologik tavsif va tarqalish ma’lumotlarini
taqdim etadi. Mazkur manbalar majmuasi sabzavot agrotsenozlarida uchraydigan
nematodlarning ilmiy determinatsiyasi, tasnifi va ekologik tahlilini samarali amalga oshirish
imkonini beradi.
Kalit so'zlar:
Fitonematodalar, sabzavot ekinlari, taksonomiya, morfologik
diagnostika, molekulyar diagnostika, ITS-rDNA, COI, Tylenchida, ekologo-faunistik tahlil,
nematodlarni aniqlash kaliti, agrotsenoz, fitoparazitlar, Nemaplex, determinator.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Chitwood B. G., Chitwood M. B. (1950). An Introduction to Nematology. 2. De Ley P., Blaxter M. (2002). Systematic Position and Phylogeny of the Nematoda. 3. Decraemer W., Hunt, D. (2006). Structure and Classification of Nematodes. 4. Kiryanova E. S., Kravtsova E. M. (1962). Fitoparazitniye nematodi. 5. Nickle W. R. (1991). Manual of Agricultural Nematology. 6. Mai W. F., Mullin P. G. (1996). Plant-Parasitic Nematodes: A Pictorial Key to Genera. 7. Siddiqi M. R. (2000). Tylenchida Parasites of Plants and Insects. 8. Subbotin S., Moens, M. (2006). Molecular Diagnostics of Plant-Parasitic Nematodes. 9. Paramonov A. A. (1964). Svobodnojivushiye i fitopatogenniye nematodi SSSR. 10. To‘laganov X. (1972). Pochvenniye nematodi Uzbekistana. 11. Ferris, H. (2020). Nemaplex: Nematode Ecological Database.
