INSON RAQAMLI QARAMLIGINING SHAKLLANISH MEXANIZMLARI VA UNING SHAXS KOGNITIV AVTONOMIYASI HAMDA IQTISODIY XULQ ATVORI UCHUN SALBIY OQIBATLARI
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.20781159Kalit so‘zlar:
raqamli qaramlik, gadjetlar, internet va ijtimoij tarmoqlar, xulq atvor buzilishi, yangiliklar lentasi, bildirishnomalarni tekshirish, onlayn muloqot, virtual makon, layk va sharhlarga qaramlik, ekran vaqti, vaqt va etibor nazoratini yo’qotishAbstrak
Raqamli qaramlik — bu insonning raqamli qurilmalardan foydalanish usti-dan nazoratini yo‘qotishi bilan bog‘liq xulq-atvor buzilishidir. Ushbu maqolada muammo ijtimoiy madaniyat, psixologiya va neyrofiziologiyadagi tadqiqotlar nuqtai nazaridan tahlil qilinadi. Ilmiy tadqiqotlar, statistik ma’lumotlar hamda xalqaro amaliyotdagi yechimlar asosida muammoning dolzarbligi va uning yechimlari yoritiladi. Raqamli qaramlik – bu gadjetlar, internet va ijtimoij tarmoqlardan nazorat qilib bo’lmaydigan darayada fojdalanish ehtiyoji bo’lib, u insonning kun-dalik hayotiga salbiy tasir ko’rsatadi. Zamonavij dunyoda bu muammo global miqyosga yetdi: millionlab odamlar soatlab yangiliklar lentasini to’xtovsiz aylantirib, bildirishnomalarni tekshirib va onlayn muloqot qilib vaqt o’tkazmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Chang M. va boshq. “Neural Effects of Screen Time on Children”, PLOS Mental Health, 2024.
2. Smirnova E.O. “Raqamli muhitning bolalar rivojiga ta’siri”, Zamonaviy xorijiy psixologiya, 2023.3. Kamenskaya V.G., Tomanov L.V. “Internet va o‘quvchilarning ijtimoiy moslashuvi”, Eksperimental psixologiya, 2022. 4. Meta. “Instagram’ning ota-onalar nazorati siyosati”, Meta Newsroom, 2024. 5. “SIM KID loyihasi haqida”, Sputnik Kazakhstan, 2025. 6. Kaspersky Lab. “Digital Amnesia Survey”, 2023. 7. EACP. “O‘smirlarning ruhiy holati va raqamli faollik: Yevropa hisobotlari”, 2023.
