INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA PROMPT-MATNLARDA ROL BERISH (PERSONA) KONSTRUKSIYALARINING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI

Mualliflar

  • Marhabo Sadullayevna Turopova Qarshi davlat universiteti mustaqil izlanuvchisi Muallif

Kalit so‘zlar:

rol berish, persona, prompt-matn, ramka, nutqiy harakat, sun’iy intellekt, ingliz tili, o‘zbek tili

Abstrak

Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi prompt-matnlarda sun’iy intellektga rol yuklovchi (persona) konstruksiyalarning sintaktik, semantik va pragmatik xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. “Act as…”, “You are…”, “Imagine you are…” hamda “Sen — tajribali tarjimonsan”, “Siz pedagog sifatida…”, “…deb tasavvur qil” kabi qoliplarning tuzilishi, rol nomini ifodalovchi birliklar va ularga qo‘shiladigan sifatlovchilar ko‘rib chiqiladi. Ingliz tilida rol berish bir necha turg‘un qolipga tayanishi, o‘zbek tilida esa ot-kesimli gap, “sifatida” ko‘makchili qurilma va “tasavvur qil” fe’li asosidagi qurilmalar orqali ifodalanishi tavsiflanadi. Rol berish konstruksiyasi ramka yaratuvchi nutqiy harakat bo‘lib, javobning uslubi, terminologiyasi va mas’uliyat darajasini belgilashi asoslanadi.

Yuklab olishlar

Nashr qilingan

2026-11-04

Foydalanilgan adabiyotlar

Goffman E. Frame Analysis: An Essay on the Organization of Experience. – New York: Harper & Row, 1974.

Shanahan M., McDonell K., Reynolds L. Role play with large language models // Nature. – 2023. – Vol. 623. – P. 493–498.

Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006.

Ashurova D.U., Galieva M.R. Cognitive Linguistics. – Tashkent: VneshInvestProm, 2018. – 168 p.

Bushuy A.M., Safarov Sh. Til qurilishi: tahlil metodlari va metodologiyasi. – Toshkent: Fan, 2007.

Tulanboev Sh. Linguistic features of AI-related instructional discourse in English and Uzbek // Qo‘qon universiteti xabarnomasi. – 2026. – Vol. 18(B). – P. 78–81. – DOI: 10.54613/ku.v18iB.1679.

Sharipova S.A. Connotative meanings of AI neologisms in English and Uzbek educational discourse and their pragmatic impact // The Lingua Spectrum. – 2025. – Vol. 12, No. 2. – P. 706–710.

Shokirjonova B. Terminology of artificial intelligence discourse in English and Uzbek: A pragmatic and discourse-oriented comparative study // Xorijiy lingvistika va lingvodidaktika. – 2026. – Vol. 4, No. 1. – P. 98–102. – DOI: 10.47689/2181-3701-vol4-iss1-pp98-102.