INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA PROMPT-MATNLARDA CHEKLOV, INKOR VA HEDGING (EHTIYOTKOR IFODA) VOSITALARINING LINGVISTIK IFODALANISHI
Kalit so‘zlar:
cheklov, inkor, hedging, ehtiyotkor ifoda, modallik, prompt-matn, sun’iy intellekt, ingliz tili, o‘zbek tiliAbstrak
Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi prompt-matnlarda cheklov, inkor va hedging (ehtiyotkor ifoda) vositalarining lingvistik ifodalanishi hamda ularning ko‘rsatma aniqligiga ta’siri nazariy jihatdan qiyosiy tahlil qilinadi. “Don’t…”, “avoid…”, “never…”, “only…” kabi ingliz tilidagi vositalar va “-ma” inkor qo‘shimchasi, “faqat”, “hech qachon”, “iloji boricha”, “taxminan”, “imkon qadar” kabi o‘zbek tilidagi birliklar ko‘rib chiqiladi. Ingliz tilidagi prompt an’anasi cheklovlarni alohida ro‘yxatga ajratishga, o‘zbek tilining sintaktik tuzilishi esa ularni vazifa gapi ichiga joylashtirishga moyil ekani, hedging vositalari ko‘rsatmaning majburiylik darajasini pasaytirib, model uchun talqin erkinligini oshirishi asoslanadi. Inkor shaklidagi ko‘rsatmalardan ko‘ra ijobiy shakldagi aniq ko‘rsatmalar samaraliroq ekani ko‘rsatiladi.
Yuklab olishlar
Nashr qilingan
Nashr
Bo'lim
Foydalanilgan adabiyotlar
Lakoff G. Hedges: A study in meaning criteria and the logic of fuzzy concepts // Journal of Philosophical Logic. – 1973. – Vol. 2, No. 4. – P. 458–508.
Hyland K. Hedging in Scientific Research Articles. – Amsterdam: John Benjamins, 1998.
Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2002.
Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi (sintaksis). – Toshkent: O‘qituvchi, 1995. – 166 b.
Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2008.
Sayfullayeva R.R., Mengliyev B.R., Boqiyeva G.H. va boshq. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2010. – 404 b.
Kudratova L.T. Sun’iy intellekt bilan muloqot jarayonida lingvistik aniqlikning ahamiyati // Tilshunoslikda antroposentrizm: yangi yondashuvlar va tadqiqotlar. Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari. – Toshkent: O‘zDJTU, 2026. – B. 615–618.
Abdurakhmonova N.Z., Shirinova R.K., Sayfullayeva R., Mengliev D.B., Ibragimov B.B., Ernazarova M. An annotated morphological dataset for Uzbek word forms: Towards rule-based and machine learning approaches // Data in Brief. – 2025. – Vol. 61. – Art. 111702.
