Qoraqalpog’iston respublikasi sharoitida lycium barbarum, lycium chinense va lycium ruthenicum turlarini in vitro sharoitida mikroko’paytirish texnologiyalarining qiyosiy tahlili

Abstrak

Lycium turkumi vakillari, xususan L. barbarum, L. chinense va L. ruthenicum dorivor, oziq-ovqat va ekologik jihatdan istiqbolli o‘simliklar hisoblanadi. Ularning mevalari polisaxaridlar, fenolik birikmalar, vitaminlar, aminokislotalar, karotinoidlar va boshqa biologik faol moddalar bilan boy bo‘lib, ayrim turlari qurg‘oqchilik va sho‘rlanishga yuqori chidamliligi bilan ajralib turadi. An’anaviy urug‘ va qalamcha orqali ko‘paytirishda unuvchanlikning notekisligi, ildiz hosil bo‘lishining sustligi hamda genotiplararo farqlar sababli in vitro mikroko‘paytirish usullari katta amaliy ahamiyatga ega. Ushbu maqolada uch tur uchun eksplant tanlash, sterilizatsiya, oziqa muhiti, sitokinin va auksinlar ta’siri, kallus va organogenez, ildizlantirish hamda akklimatizatsiya bosqichlari birlashtirilib, ilmiy adabiyotlar asosida qiyosiy tahlil qilindi. Tahlil natijalariga ko‘ra, MS muhiti uchala turda ham asosiy bazal muhit sifatida samarali; biroq optimal o‘sish regulyatorlari va ularning konsentratsiyasi tur hamda genotipga keskin bog‘liq. L. chinense uchun 0,5 mg/L TDZ yoki BAP past konsentratsiyalarda yuqori organogenez ko‘rsatkichlarini bergan, L. ruthenicum da esa barg va poya eksplanti asosida bir necha samarali regeneratsiya sxemalari ishlab chiqilgan. L. barbarum bo‘yicha ayrim manbalarda juda yuqori mikromolyar PGR konsentratsiyalari qayd etilgan bo‘lib, ularni mahalliy genotiplarga ko‘chirishdan oldin qayta tekshirish zarur. Qiyosiy yondashuv Qoraqalpog‘iston kabi qurg‘oqchil va sho‘rlanishga moyil hududlarda sog‘lom ko‘chat materialini tez ko‘paytirish, introduksiya va genofondni saqlash bo‘yicha keyingi tajribalar uchun metodik asos bo‘la oladi.