Ta'lim fidoyilariEgamberdiyeva Umida Akmalovna
10.5281/zenodo.20479412
Annotatsiya
Mazkur maqolada tilshunoslikning eng faol va tez taraqqiy etayotgan sohalaridan biri bo‘lgan frazeologiya va uning asosiy obyekti hisoblangan frazeologik birliklar tadqiq etilgan. Maqolada frazeologizmlarning o‘rganilish tarixi, jahon va turkiyshunoslik tilshunosligidagi shakllanish bosqichlari hamda Sh. Balli, V. V. Vinogradov, A. V. Kunin kabi olimlarning nazariy yondashuvlari atroflicha yoritilgan. Tadqiqotning bosh maqsadi frazeologik birliklarni ikki yirik yo‘nalish — mazmun (semantik) va shakl (struktural) jihatdan tasniflash hamda ularning nutqdagi xususiyatlarini ochib berishdan iborat. Semantik tasnif doirasida iboralar ma’no yaxlitligi va idiomatiklik darajasiga ko‘ra frazeologik chatishmalar, birliklar va birikmalarga ajratilib, badiiy matnlardan (Oybek, O‘. Hoshimov, P. Qodirov asarlari) olingan misollar yordamida tahlil qilingan. Struktural tasnifda esa frazeologizmlarning tashqi tuzilishi va grammatik modellari (so‘z birikmasi, fe’lli, gap, qiyosiy hamda juft/takroriy shakllari) o‘rganilib, ularning nutqdagi sintaktik va estetik-ekspressiv funksiyalari aniqlangan. Maqola yakunida frazeologik birliklarning struktur-semantik yaxlitligi hamda ularning badiiy, ilmiy va rasmiy nutq uslublaridagi o‘rni ilmiy jihatdan umumlashtirilgan.
Kalit so'zlar:
Frazeologiya, frazeologik birlik, semantik tasnif, struktural tasnif,
idiomatiklik, frazeologik chatishma, frazeologik birlik, frazeologik birikma, fe’lli
frazeologizmlar, komparativ model, ekspressivlik, obrazlilik, sintaktik funksiya, nutq
uslublari.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Bally, Ch. (1961). Frantsuzskaya stilistika [French stylistics]. Izdatel’stvo
Inostrannoy Literatury.
2. Hoshimov, O‘. (2015). Ikki eshik orasi [Between two doors] (Roman). Sharq.
3. Kunin, A. V. (1986). Kurs frazeologii sovremennogo angliyskogo yazyka [Course
of phraseology of the modern English language]. Vysshaya Shkola.
4. Mo’minov, I., & Madvaliyev, A. (2004). O’zbek tilining frazeologik xususiyatlari
[Phraseological characteristics of the Uzbek language]. O’zbek tilshunosligi
jurnali, 1(4), 34–48. 5. Nurmonov, A. (2002). O’zbek tilshunosligi tarixi [History of Uzbek linguistics].
O‘zbekiston.
6. Nurmuxammedov, Y. (2025). O‘zbek tilidagi frazeologik birliklarning struktur
semantik va lingvomadaniy xususiyatlari [Structural-semantic and linguacultural
characteristics of phraseological units in the Uzbek language]. Ijtimoiy-gumanitar
fanlarning
dolzarb
muammolari,
1(5),
245–252.
https://ilmiykutubxona.com/id/eprint/300/1/31.pdf
7. Oymatov, M. (Oybek). (2017). Navoiy [Navoiy] (Roman). G‘afur G‘ulom
nomidagi Adabiyot va San’at Nashriyoti.
8. Qodiriy, A. (2018). O‘tkan kunlar [Days gone by] (Roman). Sharq.
9. Qodirov, P. (1981). Yulduzli tunlar [Starry nights] (Roman). Yulduz.
10. Shanskiy, N. M. (1985). Frazeologiya sovremennogo russkogo yazyka
[Phraseology of the modern Russian language]. Vysshaya Shkola.
11. Vinogradov, V. V. (1977). Ob osnovnykh tipakh frazeologicheskikh edinits v
russkom yazyke [On the main types of phraseological units in the Russian
language]. In Izbrannye trudy. Leksikologiya i leksikografiya (pp. 140–161).
Nauka.
12. Yo‘ldoshev, B. (1993). O‘zbek frazeologiyasi uslubiyoti [Stylistics of Uzbek
phraseology]. SamDU nashri.
13. Yuldasheva, O. (2023). O‘zbek xalq maqollarining tilshunoslikda o‘rganilishi
[The study of Uzbek folk proverbs in linguistics]. CyberLeninka: Gumanitar
fanlar elektron jurnali, 4(2), 112–118. https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbek
xalq-maqollarining-tilshunoslikda-o-rganilishi
